Şeytan Kalesi-Çıldır

     

 
ANA SAYFA
ÖZGEÇMİŞ
ÇALIŞMALARIM
HALK BİLİMİ DÜNYASI
FOTOGRAFLAR
SİZLERDEN  GELENLER
MEMLEKET HAVALARI
KİTAP TANITIM
KÜLTÜR VE EDEBİYATA DAİR
TÜRK DİLİNİN KONUŞULDUĞU ÜLKELER
İLETİŞİM
 
Türkiye Cumhuriyeti'nin temeli yüksek Türk kültürdür. M. K. ATATÜRK

 KİTAP TANITIMLARI(HALKBİLİM)

Kitap Adı: TÜRK KİMLİĞİ

Yazar: Bozkurt GÜVENÇ

T.C. Kültür Bakanlığı Milli Kütüphane Basımevi, 2. basım, Ankara 1994, 441s.

Türk Kimliği başlıklı bu araştırma, Türk Kültür Tarihine bir giriş denemesi olarak değerlendirilebilir. Kitapta kimlik konusuna değinildikten sonra Türklerin Kültür Tarihi, kökleri, kimliği hakkında bazı tarihi gerçekler gün ışığına çıkarılmaya çalışılmaktadır. Türk Kimliği isimli çalışma, kimlik bunalımının yaygınlaştığı 1980’li yıllara rastladığından yazara göre ismini bu dönemden almıştır. Kimlik kavramı, Hititlerden ve Turan’dan günümüze araştırmanın ortak paydasını oluşturmaktadır.

Kitap Adı: “ALTINDAL” DİNİN VE FOLKLORUN KÖKENLERİ I-II

Yazar: James G. FRAZER

Çeviren: Mehmet H. DOĞAN

Payel Yayınları, İstanbul 1991

IX. yüzyıl sonlarından bu yana yayımlanmış insanbilim kitaplarının hemen hemen hepsinde adına sık sık rastladığımız James G. Frazer’ın ‘Altındal’ adlı yapıtı, tarihsel dönemin ulaşamadığı çağlardan günümüze dek uzanan evrede, insan düşüncesinin ve kurumlarının gelişmesini incelemektedir. 1890’dan beri, çeşitli dönemlerde yayımlanan ‘Altındal’, insan düşüncesinin doğuşundan günümüz uygarlığına dek uzanan süreçte insan davranışlarının kökenlerini araştırmakta ve günümüz insanını, binlerce yıl öncesinin yabanıl insanına çok yakınlaştırıcı örnekler vermektedir. “Yabanıla çok şey borçluyuz, hatta bugün bile, onunla olan benzerliklerimiz, farklılıklarımızdan çok,” diyen Frazer, tıpkı Freud’un insan ruhunu çözümlemesine benzer bir çözümleme yapmaktadır.

Kitap Adı: ESKİ TOPLUM I-II

Yazar: Lewıs Henry MORGAN

Çeviren: Ünsal OKSAY

Payel Yayınları, birinci basım, İstanbul 1986

Evrimci insanbilimin kurucusu olan Lewis Henry Morgan’ın bu anıtsal çalışması, toplumcu kuramın başyapıtlarından biri olarak kabul edilmektedir. Eski Toplum’da Morgan, toplumsal evrimi, üretim araçlarındaki gelişmeye koşut olarak birbirini izleyen üç aşamada ele almaktadır: Yabanıllık, Barbarlık ve Uygarlık. Evrimi, insanın bilinçli olarak doğayı değiştirme ve denetleme çabasının bir ürünü olarak gören Morgan, insanlığın evriminin kanbağına bağlı örgütlenme aşamasından, toprak ve mülkiyet birliğine dayanan aşamaya doğru olduğunu göstermektedir. Kitabında toplumsal örgütlenmeden siyasal örgütlenmeye geçişin, toplumsal dizgelerin gelişmesi sürecinde büyük önem taşıdığını vurgulayan yazar, toplumsal örgütlenmede, anaerkil dizgenin temel oluşturduğunu ve siyasallaşma öncesi toplumların genellikle demokratik nitelik taşıdığını kanıtlamaya çalışmakta, köken bakımından tüm insanlığın bir ve tek olduğunu söylemektedir. Morgan’a göre toplumlar geçmişte olduğu gibi gelecekte de değişecektir.

Kitap Adı: YABAN DÜŞÜNCE

Yazar: Claude Levi STRAUSS

Çeviren: Tahsin YÜCEL

Yapı Kredi Yayınları, Altan Matbaacılık, İkinci basım, İstanbul 1996

Claude Levi-Straus, Yaban Düşünce kitabıyla birçok bilimin önünü açmakla kalmamış, aynı zamanda yapısalcılık yaklaşımının uygulanım alanını da genişletmiştir. Bu yapıt yazarın yöntem sorunlarını ve tarih yaklaşımını sergilerken, aynı zamanda da, “ilkel” olarak adlandırılan toplulukların düşünce sistemlerini ele alarak “Yaban Düşünce”nin derinlerinde yatan anlamı ortaya çıkartmaktadır. Yaban Düşünce , “Akılcı”, “insanmerkezci” Batı düşünce sistemi çerçevesinde unutulmaya yüz tutan ve tekrar diriltilmeye çalışılan insan-doğa-kültür ilişkisine yeni bir bakış açısı getirmektedir.

Kitap Adı: DÜNYA MİTOLOJİSİ

Yazar: Donna ROSENBERG

Çevirenler: Koray AKTEN, Erdal CENGİZ, Atıl Ulaş CÜCE, Kudret EMİROĞLU, Tuluğ KENANOĞLU,

Tahir KOCAYİĞİT, Erhan KUZHAN, Bengü ODABAŞI

İmge Kitabevi Yayınları, Birinci basım, Ankara 1998

Dünya Mitolojisi; Sümer, Hitit, Babil ve Eski Mısır’dan Yunan, Roma ve Kuzey Avrupa’ya, Britanya adalarından Pasifik adalarına, Uzakdoğu’dan Eskimolara, Afrika’dan Kuzey ve Güney Amerika’ya kadar yeryüzünün 59 büyük söylence ve destanını içeriyor. Homeros’un “İlyada ve Odysseia”sı, Romayı kurtarmak için kişisel arzularını feda eden bir kahramanın serüvenini anlatan Virgilius’un “Aeneas” destanı, ölümsüzlüğü arayan kahramanın destanı “Gılgamış”, lanetli bir yüzük ve hazine kazanarak, uyuyan bir savaşçı kızı kurtaran, Töton kahramanının öyküsünü anlatan “Sigurd” destanı, dünyayı güvenli bir yer yapmak için canavarlarla savaşan bir kahramanın iç dünyasını anlatan “Beowulf” destanı, Britanya adalarının birleşmesini ve trajik bir aşk üçgeni yüzünden krallığın yıkılmasını anlatan “Kral Arthur” destanı, ödevine bağlılığıyla halkına örnek olan bir Hint kahramanının serüvenlerini anlatan “Ramayana” destanı, eski bir doğulu kahramanın, tanrılıkla insanlığın aynı olduğu bir dünyadaki serüvenlerini anlatan “Kotan Utannai” destanı, kahramanlığın ne olduğunu sorgulayan Afrika destanı “Gassire’in Sazı”, kişilerarası ilişkileri kahramanca eylemlerle, değer olarak , bir tutan Afrika efsanesi “Mwindo”, insanca zaafların kötülüğün zaferine yol açışını anlatan Aztek destanı “Quetzalcoatl”, doğa koşullarıyla çatışmanın zorluğunu anlatan Eskimo destanı “Sedne” ve dünyanın dört bir yanından daha başka birçok söylence, tarihsel dayanakları, yazınsal çözümlemeleriyle işlenmiştir. Dünya Mitolojisi, coğrafi ve kültürel ayrılığa göre yedi bölüme ayrılmıştır. Karşılaştırmayı koloylaştırmak için her kültürden yaratılış, bereket ve kahramanlık öyküleri seçilmiştir.

Kitap Adı: AYİNDEN TÖRENE

Yazarı: Sibel ÖZBUDUN

Anahtar Kitaplar, Ceylan Matbaacılık, Birinci basım, İstanbul 1997

“Ayin, özünde, insanın yaşam kaynakları üzerinde denetim sağlama çabası olan, insanlığın tarihi kadar eski bir olgudur. Neolitik çağ sonlarında siyasal iktidarların biçimlenmesi ve kurumsallaşması süreci içinde, ayinler, biçimsel özelliklerini sürdürmekle birlikte, iktidar kurumunun meşruluğunu sağlayarak ideolojik bir unsura dönüşmüştür. Bu evreden itibaren, “tören” tanımını kullanmak daha doğru olacaktır. Çağdaş ulus-devlet de ayinin bu meşrulaştırıcı özelliğini kullanarak kendisini meşrulaştırmakta ve yeniden üretmektedir. Ancak Batı Avrupa’da 18. yüzyıldan itibaren yoğunlaşan ulus-devlet oluşumları, törenlere dinsel bağıntılardan kopartarak kendi biçimlenişlerine uygun seküler/laik-ulusal bir içerik vermişlerdir.

Kitap Adı: KUTSAL VE DİNDIŞI

Yazar: Mircea ELİADE

Çev: Mehmet Ali KILIÇBAY

Gece Yayınları, 1. basım, Ankara 1991, 191s.

Yazar, kitabında, dinsel deneyin kendine özgü boyutlarını sunmaya, onun dünyaya ilişkin dindışı deneyle olan farklarını açığa çıkartmaya çalışmıştır. Göçebe avcı topluluklar olsun yerleşik tarımcı toplumlar olsun benzerlikleri farklılıklarından daha önemlidir. Bu topululukların her ikisi de kutsallaştırılmış bir evren içinde yaşamakta, hayvan dünyası kadar, bitki dünyasında da tezahür eden kozmik bir kutsallığa katılmaktadır. Kitap, kutsalın koşullarını ve dinsel değerlerle yüklü bir dünyada insanın durumunu tasvir etmektedir. Bu yüzden kitap dinler tarihine genel bir giriş olarak değerlendirilebilir.

Kitap Adı: İMGELER SİMGELER

Yazar: Mircea ELİADE

Çeviren: Mehmet Ali KILIÇBAY

Gece yayınları, 1. basım, Ankara 1992, 219s.

M. Eliade bu kitabında dinler arasındaki geçişimlerin bazılarını ortaya koymaktadır. Simgelerin ve simgeciliğin dinsel algılama içindeki yerinin incelenmesiyle başlayan bu düşünsel çaba, merkez simgeciliği ile ilk büyük gösterimini sunmaktadır. Eliade ikinci olarak Hind ruhani alanındaki zaman ve ebediyet simgeciliklerini incelemektedir. Burada dinsel zaman ile tarihsel zaman arasındaki zıtlığın vurgulandığı görülmektedir. Sonraki iki bölümde düğüm, bağ ve deniz kabuklarına ilişkin simgeciliklerin ne denli evrensel bir coğrafyaya sahip oldukları gösterildikten sonra, simgecilik ile tarih arasındaki ilişkiler ele alınmaktadır.

Kitap Adı: TARİHTE VE BUGÜN ŞAMANİZM

Yazar: Abdulkadir İNAN

Türk Yayın Kurumu Yayınları, 4. basım, TTK Basımevi, ankara 1995, 241s.

Kitapta, Şamanizm’le konuya giriş yapılmış olup, Türk örf ve adetlerinin kaynağına inmek amacıyla Orta Asya ve Doğu Avrupa bir bütün olarak ele alınmıştır. Dünyanın ve insanların yaradılışına dair efsaneler başlığı altında Türklerin efsaneleri ve bunlara diğer dinlerin getirdikleri yabancı kozmogonilerin tesirlerinden söz edilmiştir. Tufan efsanesi başlığıyla birçok folklorcu ve seyyahlarca tespit edilen, Şamanist Türk boylarında rastlanan Dünya Tufanı efsanesine ait rivayetlerden söz edilmiştir. Şamanist Altaylıların dünyanın sonu hakkındaki inançları konusunda bilgi verilerek, Tanrılar ve Ruhlar başlığıyla Eski Türklerdeki Gök-Tanrı kültü ve onun hizmetindeki ruhlar işlenmiştir. Türk kavimlerindeki putlar-fetişler hakkındaki bilgiler Şamanizm’de Put-Fetişler başlığı altında ele alınmış olup, Yer-Su Tanrıları, Ateş ve Ocak, Şaman-Kam ve hayatı, Şaman cübbesi, külahı ve davulu, Ayin, tören ve bayramlar, Şaman dua, ilahi ve afsunları, Falcılık ve kehanet, Yada taşı ve yağmur tılsımları, Evlenme ve Doğum, Ölüm ve ölüler kültü, Burhanizm, Müslüman Türklerde Şamanizm kalıntıları diğer ele alınan konuları oluşturmaktadır.

Kitap Adı:TÜRK MİTOLOJİSİ

Yazar: Prof. Dr. Bahaeddin ÖGEL

TTK yayınları, 2. basım, TTK Basımevi, Ankara 1993, 644s.

Efsaneler, bir milletin mitolojisinin canlı ve yaşayan varlıklarıdır anlayışından hareketle iki cilt olarak oluşturulan kitabın birinci cildi olan bu kitap efsanelere ayrılmıştır. Büyük Hun Devleti Ve Türk Mitolojisi, Türklerin Kurttan Türeyişi, Ergenekon Efsanesi, Uygurların Türeyiş Efsanesi, Oğuz Destanı, Türkmenlerin Şeceresi, Oğuz Destanları Hakkında Bazı Notlar, Han-Name, Yaratılış Destanları, Manas Destanı, Türkler ve Moğol Mitolojisi, Türk Mitolojisinde Geyik ve Kartal, ele alınan diğer konuları oluşturmaktadır.

Kitap Adı: TÜRK HALK BİLİMİ

Yazar: Sedat Veyis ÖRNEK

Kültür Bakanlığı Yayınları, Türk Hava Kurumu Basımevi İşletmeciliği, Ankara 1995, 264s.

Halk Bilimi konusunda temel kaynaklardan sayılan bu kitap üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde halkbilimin alanı, amacı ve konuları; Türk halkbiliminin geçmişi, bugünü, sorunları, kaynakları; araştırma teknikleri ve araçları; yayımları, seminer, kongre ve toplantıları; kurum, dernek ve kuruluşları ele alınmaktadır. İkinci bölümde, yaptırım, norm, örf, adet, teamül, anane, gelenek-görenek, töre ve moda gibi kavramların tanımları, özellikleri ve işlevleri ayrıntılı bir biçimde işlenmiştir.  Üçüncü bölümde ise halkbilim araştırma alanına giren konulardan örnek olarak seçilen doğum, çocukluk çağı, evlenme ve ölüm üçlüsü ülkemizdeki yaygın ve tipik özellikleriyle açıklanmaktadır.

Kitap Adı: İNSAN VE KÜLTÜR

Yazar: Bozkurt GÜVENÇ

Büyük Fikir Kitapları Dizisi, Evrim Matbaacılık Ltd. Şti., İstanbul 1991, 398s.

İnsan ve Kültür, İnsanbilimi (Antropoloji)’nin tarihçesiyle, kuram ve yöntem sorunlarını araştıran, insanoğlunu biyokültürel ve tarihi-beşeri, kısaca, “canlıüstü bir varlık alanı” olarak ele alan ve bu bütünlüğü içinde kavrayıp anlatmaya çalışan ilk Türkçe denemedir. Kitapta işlenen konularla antropolojinin yalnız insan tarihiyle, ilkellerle uğraşan bir bilim olduğu yolundaki yaygın ve yanlış kanı düzeltilmeye çalışılarak, kültür antropolojisi alanındaki klasik kaynaklar ve görüşler okuyucuya tanıtılmaktadır. Arkeolojiden lenguistiğe, Sosyal/ kültürel antropolojiden fizik antropolojiye uzanan ve yayılan antropolojik disiplinlerin tarihi birliği, ilişki ve bağımlılığı da yansıtılmaya çalışılan diğer bir konudur.

Kitap Adı: PERTEV NAİLİ BORATAV’A ARMAĞAN

Hazırlayan: Metin TURAN

T.C Kültür Bakanlığı Yayınları, Başak Matbaacılık, Ankara 1998, 594s.

Halkbilimin önemli isimlerinden olan Boratav’a bir teşekkür niteliği taşıyan bu kitap çeşitli konuları içermektedir. Öncelikle Boratav’ın hayatı, gençlik dönemi, Halkbilim anlayışı ve el sanatlarına bakışı, Balıkesir Irmak dergisindeki çeviri yazıları, Türk Hikayeleri kataloğundan seçilen bazı hikayelerinin Balkan ülkelerindeki varyantları, yapıtları ve onun hakkında yapılan yayınlar  konular işlenmiştir. Türk masal zenginliği, Nasrettin Hoca fıkralarında kadın, efsaneler, Nasrettin Hoca yazması,  halk türkülerinde söz kalıpları, eğretileme ve simgeler, tengricilik, Aşık edebiyatında rüya sonrası aşık olma, ninni, ağıtlar, Kemal Tahir’in romanlarında insan manzaraları gibi çalışmalar da diğer ele alınan konulardan bazılarını oluşturmaktadır.

Kitap Adı: İSLAM -TÜRK İNANÇLARINDA HIZIR YAHUT HIZIR-İLYAS KÜLTÜ

Yazar: Ahmet Yaşar OCAK

Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yayınları, Ankara Üniversitesi Basımevi, 2. basım, Ankara 1990

Çalışmaya,  konunun kaynakları ile ilgili bilgiler içeren bir giriş yapılmıştır. Sözkonusu kaynaklardan çoğunlukla temel nitelik taşıyanlara ve halk üzerinde etkili olanlara başvurulmuştur. Birinci bölümde, ana kaynaklara dayanılarak İslam ilahiyatında Hızır veya Hızır-İlyas konusuna dair varolan bilgilerin bir tahlil ve terkip çalışması yapılmıştır. İkinci bölümde, tasavvufta ve tasavvuf tarihinde meselenin içerik ve öneminin incelenmesine çalışılmış, yine belli başlı kaynaklardan yola çıkılarak bir tasvir ve tahlil yolu tutulmuştur. Üçüncü bölümde, kültün yaşayan halk geleneklerindeki durumu, dördüncü bölümde ise, merkez Anadolu olmak üzere kültle ilgili muhtelif merasimler incelemek istenmiştir. Son bölümde ise, söz konusu kültün, Türk edebiyatının muhtelif ürünlerine yansıyışı ortaya konulmaya çalışılmıştır. Böylece, İslam-Türk inançlarında Hızır yahut Hızır-İlyas kültünün ilahiyat, tasavvuf, folklor ve edebiyat kaynaklarına dayanan genel bir tasvir ve tahlili yapılmaya çalışılmıştır.